2026, Ethereum için kritik bir yıl olacak. İlk Ethereum doğrulayıcıları işlemleri yeniden yürütmek yerine küçük sıfır bilgi (ZK) kanıtlarını işlemeye başlayacak. Bu, birinci katman için anında ölçeklenebilirlik faydalarının kilidini açıyor ve ağı saniyede 10.000 işlem TPS yoluna sokuyor.
Araştırmacı Justin Drake, kasım ayında Devconnect’te düzenlenen EthProofs Day’de eski bir dizüstü bilgisayarda bile kanıt doğrulamanın zaten mümkün olduğunu gösterdi. Doğrulayıcıların onda birinin yıl sonuna kadar ZK’ya geçmesi bekleniyor.
Bu, blockchain’in çalışma biçiminin temelinden tamamen elden geçirilmesi anlamına geliyor ve Ethereum’un 2022’de iş ispatından hisse ispatına başarıyla geçtiği Merge ile ölçek olarak kıyaslanabilir.
Şu anda her doğrulayıcı her bir işlemi yeniden yürütüyor ve Glamsterdam’da mükemmel paralel işlemenin devreye alınması bu süreci daha verimli hale getirecek olsa da bu yalnızca yolun bir adımı.
Plan, her blok için bir ZK kanıtı üretmek ve ardından doğrulayıcıların yalnızca bu kanıtın geçerli olup olmadığını kontrol etmesi.
Bu, blockchain üçlemini zarif biçimde çözüyor çünkü bir ZK kanıtını doğrulamak o kadar kolay ki teorik olarak bunu akıllı telefonunuzda hatta bir akıllı saatte bile yapabilirsiniz. Bu da ağın yüksek derecede merkeziyetsiz kalmasını sağlarken en düşük donanıma sahip cihazların yükünü ortadan kaldırıyor. Ethereum şu anda yaklaşık saniyede 30 işlem gerçekleştirebiliyor ve fiilen daha da azını yapıyor ancak ev doğrulayıcıları için gereken donanım şimdiden oyun dizüstü bilgisayarı seviyesinde.
Besu istemcisinde kıdemli blockchain protokol mühendisi Gary Schulte, “Bu, daha az kaynağın daha çok çalışmasıyla ağı ve trafiği ölçeklendirmenin bir yolu” dedi. Gaz limitinin doğrulayıcı donanımının asgari özelliklerini artırmadan çok daha fazla yükseltilemeyeceğini açıkladı. Ancak yeni sistemde güçlü ekipman gerektiren zor işlerin çoğu blok üreticileri ve ZK kanıtlayıcılar tarafından yürütülecek.
Schulte, “Eğer bu blokları inşa eden, yürüten ve kanıtlayan küçük bir makine grubumuz varsa ve aşağı akıştaki doğrulayıcı ağımız çok hafif işler yapıyorsa ölçeklenmemize imkan tanıyor” dedi.
Drake, Lean Execution’ın “faz 1”i kapsamında ağın yaklaşık yüzde 10’unun bu yıl ZK kanıtlarını doğrulamaya geçmesini bekliyor. Geçiş yapması en muhtemel doğrulayıcılar en düşük donanımlı ev doğrulayıcıları olduğundan, kalan doğrulayıcılar daha yetenekli makineler çalıştırmaya devam ederken gaz limitinin yükseltilmesine olanak tanınacak. Drake, Bankless’a “Büyük altyapıya sahip sofistike operatörler yoluna devam edecek ve bu da tek başına stake edenleri dert etmeye gerek kalmadığı için gaz limitlerinin artırılabileceği anlamına geliyor” dedi.
Bununla birlikte geçiş yıl ortasına kadar gerçekleşmeyecek çünkü Ethereum şu anda doğrulayıcıları gecikmeli yürütme için cezalandırmayı bırakana kadar ZK kanıtlarının doğrulanması teşvik edilmiyor. ZK kanıtlarının üretilmesi ve ağ genelinde yayılması daha uzun sürdüğü için bu durum şu anda caydırıcı etki yaratıyor.
Schulte, başlangıçta yalnızca “cezaları ödemeye razı olan” doğrulayıcıların ZK kanıtlarını doğrulayacağını söylüyor ancak Glamsterdam güncellemesindeki ePBS yükseltmesinin bu sorunu çözeceğini belirtiyor.
Drake, “Temelde blok geldiğinde hemen onaylamak zorunda kalmak yerine daha fazla zamanınız oluyor ve neredeyse tüm slotu onaylamak için kullanabiliyorsunuz” dedi.
“Bu noktada doğrulayıcıların geçiş oranının yaklaşık yüzde 1’den yüzde 10’a daha yakın bir seviyeye çıkmasını bekliyorum.”
Ethereum’un ZK dağıtımının nasıl işlemesi bekleniyor
Temmuz ayında Sophia Gold, Ethereum Foundation için bir blog yazarak bir yıl içinde bir zkEVM göndermeye yönelik iddialı bir hedef ortaya koydu.
Birçok ekip halihazırda gerçek zamanlı kanıt üretme kabiliyeti gösterdi ve bu pratikte kanıtların ağ genelinde yayılması gerekliliği nedeniyle Ethereum’un 12 saniyelik blok süresinden yaklaşık iki saniye daha hızlı anlamına geliyor.
Mevcut sistemlerin hepsinde bazı hatalar bulunduğu ve zaman zaman başarısız oldukları için önerilen çözümlerden biri beş farklı kanıtlama sisteminin ZK kanıtları sunması ve bir doğrulayıcı üç eşleşen kanıt aldığı sürece bloğun geçerli sayılması.
Amaç, sonunda tek bir kanıta geçmek ancak bunun için üretim sisteminin sıfır hataya sahip olduğunun resmi olarak doğrulanması gerekiyor. Bunun üzerinde çalışan bir ekip var ancak bunun 2030’dan önce tamamlanması beklenmiyor.
Kanıtlama, doğrulama kadar merkeziyetsiz olmak zorunda değil çünkü bir kanıt ya doğrudur ya da değildir ancak hedeflenen donanım özellikleri hala bir ev meraklısının garajında çalıştırabileceği düzeyde tutuluyor ve maliyeti 100.000 doların altında olup bir Tesla Powerwall ile benzer güç gereksinimine sahip olması öngörülüyor.
Bu alandaki şaşırtıcı ilerleme hızı göz önüne alındığında bu özellikler gerekenden yüksek bile olabilir. Mayıs ayında SP1 Hypercube, blokları 12 saniyenin altında kanıtlamak için 160 GPU kullanmak zorundaydı. ZisK ekibi artık 24 GPU ile blokları 7,4 saniyede kanıtlayabiliyor. ZKsync Airbender ekibi ise gerekli güvenlikten daha düşük olmakla birlikte tek bir GPU kullanarak Ethereum bloklarını 50 saniyenin altında kanıtlayabiliyor.
Ethereum’un ZK’ya geçişi ve faz 0, 1 ve 2
Şu anda yalnızca Drake gibi meraklıların kanıt doğrulamanın getirdiği bedeli ödemeye razı olduğu faz sıfırdayız. Faz birin 2026’da başlaması ve doğrulayıcıların yüzde 10’una kadarının geçmesi bekleniyor. Drake, faz ikinin 2027’de gerçekleşmesini umuyor.
“Faz iki, gerçekten sihrin gerçekleştiği nokta ve bu aşamada blok üreticilerinin kanıt üretmesini zorunlu kılıyoruz ve herkesin ZK EVM’ler üzerinde çalışmasını bekliyoruz,” diye açıkladı.
Yıl boyunca, Ethereum Sanal Makinesi’nin EVM, ZK kanıtlarının üretimini kolaylaştırmak için RISC-V’ye geçip geçmemesi gerektiğine dair daha fazla tartışma görülmesi bekleniyor.
Schulte, “RISC-V mimarisiyle ivme var çünkü lisanslama ve telif gibi konularda açık standart olması nedeniyle gerçekten küçük ve sıkı bir komut seti mimarisi sunuyor” diye açıkladı.
Ancak Devconnect’te Schulte, ZKVM ölçekleme yaklaşımının uygulanabilirliği ve riskleri konusunda “çekirdek geliştiriciler arasında” bir bölünme geliştiğini kaydetti.
Schulte, “Duyduğum endişe, en çok savaş testinden geçmiş ekiplerin ve yazılım tabanlarının zkEVM ortamını hedefleme konusunda ciddi zorluklar yaşadığı yönünde. Yalnızca nispeten yeni gelenler RISC-V’ye yerel olarak derlenebiliyor ve çoğu ZKVM ekibi RETH’in kendi değiştirilmiş sürümünü çalıştırıyor” dedi.
“Kimse kanıtlamanın ölçekleme stratejisi olarak genel yönünü sorgulamıyor ancak asıl mesele gerçek zamanlı kanıtlamanın en sağlam kabul edilen yürütme istemci yazılımları üzerindeki sınırlamaları.”
Matter Labs kurucu ortağı ve CEO’su Alex Gluchowski, ZK kanıtlarının benimsenmesinin kısa vadede kanıtlama standartlarını kullanan zincirler arasında birlikte çalışabilirliği artıracağını ve uzun vadede ise “birlikte çalışabilirliği daha doğal hale getireceğini” söyledi.
2026’da ETH ve Ethereum Birlikte Çalışabilirlik Katmanı
2026’da Ethereum ekosistemi için bir diğer büyük iyileştirme Ethereum Birlikte Çalışabilirlik Katmanı (EIL) olacak. Taiko’nun operasyon direktörü Joaquin Mendes’e göre bu, farklı ikinci katmanların sorunsuz biçimde iletişim kurmasını ve işlem yapmasını sağlayan güvene dayanmayan bir mesajlaşma sistemi.
Mendes, “Ethereum şu anda ağı başarıyla ölçeklendiren ancak parçalanmış likiditeyle izole ekosistemler yaratan 55’ten fazla ikinci katman rollup’a sahip. EIL bunları tek bir zincir gibi hissettiren bir yapı altında birleştiriyor” dedi. Sistem faaliyete geçtiğinde bir kullanıcı Arbitrum cüzdanından başka bir kullanıcının Base üzerindeki cüzdanına doğrudan 100 USDC gönderebilecek ve alıcı bunu saniyeler içinde alacak. Cüzdanlar hatta Linea’da bir benzersiz token satın almak için Scroll adresinden bir miktar Ether ve Arbitrum adresinden biraz daha Ether toplayabilecek.
ERC-4337 hesap soyutlaması kullanılarak inşa edilen EIL, kullanıcıların ne olmasını istediklerini ifade ettiği ve ardından bir çözücü ağının bunu ücret karşılığında nasıl gerçekleştireceğini belirlediği Near Intents gibi çözümlerin temelini oluşturan çözücü ağlarını geliştirmeyi amaçlıyor.
Mendes, mevcut çözücü ağlarının yeterince merkeziyetsiz olmadığını ve fazla güven gerektirdiğini söyledi. “Birkaç baskın çözücü piyasayı kontrol ettiğinde rekabet düşer ve sömürücü davranış artar. Hesap verebilirlik çerçeveleri ve merkeziyetsiz yönetişim olmadan çözücüler Web3 ilkelerini zayıflatan sansür vektörleri yaratır” dedi.
“Intent tabanlı sistemler, çözücülerin sermaye önden koymasına ve işlemleri hızlıca yerine getirmesine dayanır. Yeterli sayıda çözücü rekabet etmiyorsa ya da baskın olanlar iş birliği yapıyorsa kullanıcılar rekabetçi fiyatlama ve en iyi yürütme faydalarını kaybeder. Sistem ancak sağlıklı ve çeşitli bir çözücü ağı olduğunda iyi çalışır.”
EIL özellikle cüzdanların, fonları çalabilecek, dondurabilecek ya da sandviç saldırısı başlatabilecek aracıları kullanmadan zincirler arası işlemler gerçekleştirmesini sağlamak için tasarlandı. Bunun yerine likidite sağlayıcıları, zincirler arası havuzlarda fonları yeniden dengelemeye teşvik ediliyor.
EIL geliştiricisi Yoav Weiss, “EIL hesap tabanlı birlikte çalışabilirliktir ve kullanıcının kendi hesabı her zincirdeki her çağrıyı doğrudan gerçekleştirir. Likidite sağlayıcıları yalnızca gaz ve varlık sağlar, asla işlem göndermez ve çağrı hedeflerini görmez” diye açıkladı. “Bu, intent’ler ve köprülerde bulunan ve üçüncü taraf bir çözücünün ya da aktarıcının kullanıcı adına işlem yaptığı orta durum güven bağımlılığını ortadan kaldırır.”
Ethereum Foundation’ın üç fazlı dağıtımı 2026’ya kadar tamamlamayı hedefliyordu ancak hala araştırma ve geliştirme aşamasında olduğu görülüyor. Sistem, gelecekteki bir hard fork ile hızlı birinci katman onayları gelene kadar istenen performansı göstermeyecek. Ancak Open Intents Framework için üretim sözleşmeleri halihazırda canlı.
Taiko, based rollup olarak biliniyor. Sıralama için Ethereum’un doğrulayıcılarını kullanıyor ve bu da eş zamanlı birleştirilebilirlik olasılığı sunuyor yani diğer based rollup’larla gerçek zamanlı birlikte çalışabilirlik. Mendes, bunun “hala gelecekteki bir kilometre taşı olduğunu ancak hiç olmadığı kadar yakın olduğunu” söyledi.
“EIL ayrıca based rollup’lara da fayda sağlıyor. Based rollup’lar paylaşılan birinci katman sıralaması üzerinden birbirleriyle daha kolay birleşebilirken EIL, based olmayan rollup’larla sorunsuz biçimde birlikte çalışmak için standart bir mesajlaşma katmanı sağlayarak daha geniş ekosistem genelinde bağlantıyı geliştiriyor.”
ZKsync’in Atlas güncellemesi
Ethereum’un ikinci katmanları da ZK kanıtlarından yararlanıyor. Appchain Lighter, on binlerce TPS’ye ölçeklenmek için özel ZK devreleri kullanıyor ve ZKsync, Atlas güncellemesi ve yeni Gateway mimarisiyle Ethereum birinci katman ile ZKsync zincirleri arasında anlık birlikte çalışabilirlik sağlamak için bu teknolojiden yararlanıyor. Üretime giren ilk Atlas zinciri olan Birleşik Arap Emirlikleri’nin kurumsal zinciri ADI kısa süre önce yayına alındı.
Matter Labs’ten Gluchowski, bu güncellemenin fonların ana ağda kalıp ZKsync Elastic Network zincirlerinin hızlı yürütme ortamında işlem görmesini sağladığını söyledi.
Fonların Ethereum birinci katmanda kalabileceğini ancak ikinci katmanlarda anında kullanılabileceğini açıkladı. Üst düzeyde “Varlıklar Ethereum birinci katmanda saklanır ve hareketleri ZK zincirleri boyunca güvenle yansıtmak için ZK kanıtları kullanılır” dedi.
“Kullanıcı ya da uygulama açısından bakıldığında ZKsync zincirlerindeki birinci katman kaynaklı varlıkları, Ethereum’un güvenliğini ve kesinliğini miras alırken fiilen gerçek zamanlı gibi değerlendirebilirsiniz. Halihazırda Ethereum kesinliğini bekleyen kurumsal ve gerçek dünya varlığı akışları için Atlas, birlikte çalışabilirlik gecikmesini artık bir darboğaz olmaktan çıkarıyor.”
Atlas, ikinci katmanların bugüne kadar fonları köprülemek konusunda isteksiz olan Ethereum’un devasa TVL’sine doğrudan erişebilmesi anlamına geliyor. “Tarihsel olarak her ikinci katman kendi likiditesini başlatmak, ayrı köprüler kurmak ve aynı DeFi yığınını yeniden inşa etmek zorundaydı ki bu sermaye açısından verimsiz ve riskliydi.
Atlas ve Gateway ile ZKsync zincirleri, likiditeyi izole havuzlara bölmek yerine Ethereum’un likiditesine neredeyse gerçek zamanlı olarak doğrudan erişebiliyor. İkinci katmanlar arası işlemler yaklaşık 1 saniye sürüyor ve birinci katman ile ikinci katman transferleri artık tek bir Ethereum bloğundan daha hızlı kesinleşiyor.”
