Lightning Network, Bitcoin'in (BTC) ölçeklenebilirlik sorunlarını çözmeyi amaçlayan bir zincir dışı protokoldür. Bazen ikinci katman çözümleri olarak da adlandırılan zincir dışı çözümler, kullanıcıların birbirleriyle eşler arası ödeme kanalları oluşturmalarını sağlar.
Genel olarak, zincir dışı ödeme kanalları kahve satın almak gibi daha küçük Bitcoin işlemleri içindir. Bir ödeme kanalında, işlemler ana ağı tıkamaz ve doğrulayıcılar bunun yerine daha önemli işlemlere odaklanabilir.
Bitcoin ağının önemli işlemlere odaklanması, blokzincirlerin saniyede yalnızca yedi işlemi (TPS) doğrulayabildiği düşünüldüğünde hayati önem taşımaktadır. Referans olarak, Visa saniyede 47.000'den fazla işlemi yönetebilmektedir. Lightning Network potansiyel olarak Bitcoin'in TPS'sini Visa'nınkine yaklaştırabilir.
Lightning Network, belirli cüzdanlar gerektirmesi veya yanlışlıkla bir işlem dolandırıcılığı hatasının uygulanması gibi kendi sorunlarını da beraberinde getirmektedir. Bununla birlikte, Lightning Network'ün bu tür dezavantajları olsa bile, protokolün kullanım durumu inkar edilemez. Lightning Network, Bitcoin blokzincirinin iki yönlü ödeme kanalları kullanan ekstra bir katmanı olup, kullanıcıların birbirleriyle düşük ücretler karşılığında işlem yapmasına olanak tanır ve taraflar kanalı kapattıktan sonra Bitcoin blokzincirine yalnızca ilk ve son işlemler kaydedilir. Bir ödeme kanalındaki kullanıcılar istedikleri kadar işlem yapabilir ve bunu hızlı ve düşük bir fiyat karşılığında gerçekleştirebilirler.
Lightning Network'ün amacı Bitcoin'in blokzincirindeki tıkanıklığı azaltmak ve kullanıcıların işlemlerin tamamlanmasını bekleme ihtiyacını ortadan kaldırarak hızlı işlemler gerçekleştirmektir. Lightning Network'teki katılımcılar birbirlerini tanımadan ya da birbirlerine güvenmeden işlem yapabilirler.
Daha küçük işlemlerin ana ağdan uzak tutulması daha yüksek sayıda TPS sağlar ve kullanıcıları küçük bir Bitcoin işlemi için fahiş ücretler ödemekten kurtarır.
Lightning Network, Bitcoin'in ölçeklenebilirlik sorununu çözmek için yaratılmış olsa da, diğer birçok kripto para birimi ve altcoin tarafından kendi ölçeklenebilirliklerini geliştirmek için değerlendirilmektedir. Litecoin (LTC) gibi bazı projeler Bitcoin'in Lightning Network'ünün özel bir versiyonuna sahiptir. Ethereum gibi diğerlerinin ise Lightning Network'ten esinlenen ve birkaç temel farklılığa sahip benzersiz çözümleri bulunmaktadır.
Lightning Network'ün kısa bir tarihçesi
Bitcoin'in ölçeklenebilirlik sorunlarını çözmek isteyen iki araştırmacı Thaddeus Dryja ve Joseph Poon, 2015 yılında Lightning Network'ü önerdi. "The Bitcoin Lightning Network" başlıklı bir makalede araştırmacılar, ilk olarak Bitcoin'in anonim kurucusu Satoshi Nakamoto tarafından tartışılan ödeme kanalları adlı bir kavramı incelediler.
Ödeme kanalları, güvenilmeyen iki tarafın ana zinciri meşgul etmeden ileri geri para göndermesini sağlayan zincir dışı eşler arası (P2P) tünellerdir. Kanallar, Bitcoin ile bir kahve için ödeme yapmak gibi daha küçük işlemlere yöneliktir. Örneğin bir müşteri ile bir süpermarket arasında bir kanal açıldığında, iki taraf birbirleri arasında minimum işlem ücreti ile anında sınırsız miktarda Bitcoin gönderebilir.
Bitcoin madencileri daha büyük ödüller kazanmak için daha önemli işlemleri doğrulama eğiliminde olduğundan, küçük işlemleri zincir dışında barındırmak ana zincirde daha önemli işlemlere yer açar. Ödeme kanallarından önce, madenciler için çok az değer taşıdıklarından, küçük işlemlerin doğrulanması saatler alırdı.
Bir kanalın açılması ana zincirde bir işlemle temsil edilir. Kanaldaki tüm işlemler, taraflardan biri kanalı kapatmaya karar verip tüm işlemlerini tek bir işlemde birleştirene ve ana zincire taahhütte bulunana kadar zincir dışında tutulur.
Lightning Network 2015'te önerildiğinde ideal bir uygulama gibi görünse de, Bitcoin ağı 2017'ye kadar yumuşak bir çatal yoluyla Segregated Witness'ın (SegWit) uygulanmasına kadar yükseltmeyi kaldıramadı. SegWit, her Bitcoin bloğunda işlemler için daha fazla alan sağlayan ve kullanıcıların sahte işlemler yapmasına olanak tanıyan bir hatayı ortadan kaldıran Bitcoin ağına yönelik bir yükseltmeydi.
Lightning Network'ün gelişimini ilerletmek için Dryja ve Poon 2016 yılında Lightning Labs'i kurdu. Ancak Lightning Labs'in Bitcoin'in ana zincirinde Lightning Network'ün beta sürümünü başlatması 2018'i buldu. Twitter'ın kurucusu Jack Dorsey gibi diğer Bitcoin meraklıları da Lightning Network'e kaynak ayırdı.
Lightning Network'ün Bitcoin için önemi
Bitcoin'in küresel bir anında ödeme kolaylaştırıcısı olması amaçlanırken, ağ yavaş işlem süreleri ve yüksek ücretlerle mücadele ediyor. Lightning Network, mükemmel bir çözüm olmasa da, Bitcoin'in başlangıçtaki vizyonuna doğru atılmış bir adımdır.
Lightning Labs'ın Lightning Network uygulaması, herkesin günlük işlemler için kolayca Bitcoin kullanabileceği bir dünyanın önünü açıyor. Zincir dışı olmasına rağmen, Lightning Network Bitcoin'in güvenlik protokollerini kullanabilir, böylece kullanıcılar fayda için korumadan ödün vermek zorunda kalmazlar.
Lightning Network'ün lansmanından bu yana, geliştiriciler özellikle daha hızlı ve daha ucuz işlemlerin gücünden yararlanan kumar uygulamaları ve cüzdanlar yayınladılar. Kripto para borsaları Lightning Network desteğini entegre ederek kullanıcıların fahiş ücretler ödemeden daha küçük miktarlarda Bitcoin çekebilmelerini ve transfer edebilmelerini sağlıyor. Dahası, DappRadar'a göre 110 milyon dolar değerinde Bitcoin Lightning Network'e kilitlenmiş durumda, bu da insanların ağı büyük ölçüde kullandığı anlamına geliyor. Teknoloji geliştikçe kullanıcıların Lightning Network'e daha da fazla para kilitlemesi kaçınılmazdır.
Belki de en heyecan verici unsur, geliştiricilerin Bitcoin'in Lightning Network uygulamasını kullanması ve bunu altcoin olarak bilinen diğer blokzincir projelerine entegre etmesidir. Kripto uzmanları, Lightning Network'ün altcoin'lerde uygulanmasının gereksiz olduğunu, zira birçoğunun ilk etapta Bitcoin'den daha hızlı ve daha ucuz olacak şekilde tasarlandığını savunuyor. Öte yandan, Lightning Network destekli bir Bitcoin çeşitli altcoin'leri kullanılmaz hale getirebilir. Sonuçta, eğer Bitcoin rakip varlıklardan aniden daha hızlı ve ucuz olursa, Lightning Network'ü altcoin'lere eklemek işe yaramayabilir. Ne olursa olsun, altcoin projeleri Lightning Network'ü ya da bunun bir varyasyonunu uygulamak için çok çalışıyor.
Lightning Network'ün diğer blokzincir ağlarına genişlemesi
Altcoin'ler, Bitcoin olmayan diğer kripto para birimleridir. Genel olarak altcoin'ler, Bitcoin blokzincirinin hatalarını veya sınırlamalarını örten Bitcoin'in ikameleridir. Ethereum, Litecoin, Dogecoin ve diğer tüm kripto paralar birer altcoindir. Birçok altcoin, Bitcoin'in Lightning Network teknolojisini kendi ağlarına uyarlamıştır ve Lightning Labs, Lightning Network'ü bazı projelerde kendileri uygulamıştır.
Lightning Labs Bitcoin'de Lightning Network'ü başlattığında, grup bunu Litecoin'de de başlattı. Litecoin'in Bitcoin'in bir çatalı olduğu, yani benzer bir altyapıyı paylaştıkları düşünüldüğünde, Lightning Network'ü Litecoin'de başlatmak Lightning Labs için nispeten basit bir genişlemeydi. Litecoin 2017 yılında SegWit'i entegre ederek daha büyük blok boyutları elde etti. Daha büyük Bitcoin blok boyutları, her bloğa daha fazla işlemin sığabileceği anlamına gelir. Her Bitcoin bloğunda daha fazla işlem olması, aynı anda daha fazla işlemin doğrulanması ve genel olarak daha yüksek TPS ile sonuçlanır.
Kripto meraklıları, blokzincirinin halihazırda Bitcoin'den daha ucuz ve daha hızlı işlemleri kolaylaştırdığı düşünüldüğünde, Litecoin'in Lightning Network uygulamasının yararsız olduğunu savundu.
Ancak Lightning Network'ün genişlemesi Litecoin ile sınırlı kalmadı. Lightning Network'ün zincir dışı ödeme kanallarının inanılmaz derecede faydalı olduğu kanıtlandı ve diğer birçok blokzincir de bu protokolü kendi yöntemleriyle benimsedi.
Lightning Network destekli altcoin'ler
Lightning Network uygulamalarını altcoin'lerle tartışmadan önce, kripto endüstrisinin Bitcoin'e kıyasla alternatif varlıklara olan bağımlılığını anlamak önemlidir.
Kripto para piyasasında binlerce altcoin bulunmaktadır. Birçok alternatif, Bitcoin'in ölçeklenebilirlik sorunlarını daha büyük blok boyutları ya da proof-of-stake (PoS) gibi farklı bir mutabakat yöntemiyle çözmeyi amaçlamaktadır. Diğer altcoin'ler ise Bitcoin'in çekirdek kodunu değiştirmeden blokzincir deneyleri yapılmasına olanak tanıyor.
Blokzincir tabanlı oyunlar, kumar platformları, yönetişim sistemleri ve tedarik zinciri platformları, diğer kullanım alanlarının yanı sıra altcoin'ler sayesinde var olmaktadır. Örneğin Ethereum, borç para vermek için banka kullanmak gibi geleneksel finansal faaliyetlerin yerini alan merkeziyetsiz uygulamalar (DApps) oluşturarak altcoin'leri deneyen binlerce geliştiriciye sahiptir. Bankalara borç para vermek, kurumun kazanılan faizden pay alacağı anlamına gelir. DApp'ler bankayı devre dışı bırakır, yani borç verenler paralarından daha fazla faiz kazanır.
Ölçeklenebilirlik sınırlamaları ve akıllı sözleşmeler gibi modern kripto teknolojilerinin eksikliği nedeniyle Bitcoin'de birçok DApp mümkün değildir. Geliştiriciler, Bitcoin'in akıllı sözleşme yeteneklerinin eksikliğini telafi etmek için Ethereum gibi ağları tanıttı.
Artık alternatif ağlar da Bitcoin'in Lightning Network konseptini ödünç alıyor. Bu listedeki her bir altcoin ya Lightning Labs'ın Lightning Network uygulamasına ya da benzer teknolojinin kendi yinelemesine sahiptir.
Litecoin
Litecoin'in 2017 SegWit yükseltmesi Lightning Network uygulamasının önünü açtı. Lightning Labs, Litecoin'de protokolü başlattığından beri, blokzincir ağı eskisinden daha yüksek işlem hızları ve daha düşük ücretlerle karşılaştı.
Hem Bitcoin hem de Litecoin'de Lightning Network uygulaması, iki ağ arasında kripto para birimlerinin takas edilmesini de sağlar. Lightning Network'ün Litecoin'e uygulanması Bitcoin'e benzer bir süreç izlemektedir. Litecoin ve Bitcoin, birincisi ikincisinin bir çatalı olduğu için aynı mimariyi paylaşmaktadır.
Lightning Network uygulaması ayrıca, yatırımcıların Bitcoin'lerini eşdeğer miktarda Litecoin ile takas etmelerine olanak tanıyan atomik takasları da tanıttı. İki blokzincir ağının bu şekilde etkileşime girmesine birlikte çalışabilirlik denir. Lightning Network ile, atomik takasların değiştirilmiş bir versiyonu, kullanıcıların kripto para birimlerini ana ağ yerine zincir dışı ödeme kanalları arasında takas etmelerine olanak tanır. Ödeme kanalı takasları, geleneksel atomik takaslardan daha hızlı ve daha ucuzdur ve kripto para birimi birlikte çalışabilirlik konseptini geliştirir.
Zcash ve Bolt
Zcash, kullanıcıların anonim olarak kripto para ticareti yapmalarını sağlayan gizlilik odaklı bir kripto para birimidir. Ağdaki anonimlik, Zcash'in cüzdan adreslerini açıklamaya gerek kalmadan kullanıcılar arasındaki işlemleri kolaylaştıran benzersiz zk-SNARKS özelliğinden kaynaklanmaktadır.
Bununla birlikte, Zcash'in Lightning Network'ü geleneksel haliyle benimsemesi halinde, Lightning Network'ün ödeme kanallarını kamuya açık bir şekilde doğrulaması nedeniyle ağ anonimlik özelliğini mahvedecektir. Bunun üzerine Bolt Labs adlı bir şirket, Lightning Network'ten esinlenen gizlilik odaklı bir zincir dışı ödeme protokolü olan Blind Off-chain Lightweight Transactions'ı (BOLT) yarattı. Bolt, her ödeme kanalına zk-SNARKS uygulayarak kullanıcıların birbirlerinin cüzdan adreslerini görmeden değer aktarabilmelerini sağlıyor.
Ayrıca Bolt, aynı ödeme kanalı üzerinden yapılan ödemelerin, işlem yapan taraflar tarafından bile, iki teknolojinin kullanımı yoluyla ilişkilendirilememesini sağlar: kör imzalar ve taahhütler. Kullanıcılar taahhütleri kullanarak işlemlerin değerini gizleyebilirler. İmzalar daha sonra kullanıcıların bilinmeyen bir işlem için imza atmasını gerektirir, böylece bir cüzdan adresine geri izlemenin bir yolu yoktur.
Bununla birlikte, kritik bir Zcash sorunu Bolt'a da taşınmaktadır. Zcash'in anonimliği nedeniyle, bir alıcı aldığı parayı yasal olarak elde edip etmediğini bilemez. Bitcoin'in Lightning Network'ünde, taraflardan biri diğerinin cüzdan adresini görür ve araştırırsa, ilgili suç faaliyetini bulabilir ve kanalı derhal kapatabilir. Bolt ile bir taraf diğer tarafın kimliğini keşfedemez.
Raiden Network
Raiden Network, Ethereum'un Bitcoin'in Lightning Network'üne cevabıdır. Raiden Network, Lightning Network ile aynı teknoloji olmasa da oldukça yakındır.
Raiden Network, iki tarafın bir ödeme kanalı oluşturmasını sağlayan ikinci katman zincir dışı bir protokoldür. Bununla birlikte, Raiden Network şu anda geliştirme aşamasındadır ve Lightning Network'e yakın bir yerde değildir.
Bununla birlikte, geliştiriciler uygulama programlama arayüzü (API) aracılığıyla Raiden Network'e kolayca bağlanabilir. API'ler bir projeyi diğerine kolayca entegre etmek için kullanılır. Protokol, Ethereum'un blokzincirinde geliştirilen tüm ERC-20 tokenlerini desteklediğinden, geliştiriciler API'si sayesinde Raiden Network'ü kolayca entegre edebilir. Ayrıca Raiden Network, bir kanal kurulmamış olsa bile iki taraf arasındaki ödemeleri kolaylaştırabilir. Bir dizi kanal iki tarafı birbirine bağladığı sürece, birbirleriyle işlem yapabilirler. Örneğin, iki kişi aynı kafede para harcadıysa, doğrudan bir ödeme kanalı olmadan işlem yapabilirler.
Bir kahve dükkanı gibi Raiden Network kanalı işleten üçüncü taraf müşterilerin kanalı kullanmak için küçük ücretler talep etmesi mümkündür. Aksi takdirde, eşler arası bir ödeme kanalı arasında para aktarmak ücrete tabi olmayacaktır.
Ne yazık ki, Raiden Network, Lightning Network'ün paylaştığı benzer bir sorun olan bir ödeme kanalı oluşturmak için kullanıcıların fonlarının küçük bir miktarını kilitlemelerini gerektirir. Bu ücret esasen bir ödeme kanalı işletmenin ömür boyu maliyetidir.
Decred Network
Litecoin'e benzer şekilde Decred platformu da Bitcoin tarafından benimsenen Lightning Network protokolünün bir versiyonudur. Decred'in protokolü, Decred Lightning Network Daemon veya dcrlnd olarak adlandırılan Lightning Network'ün Decred'e özgü bir kod çatalına dayanmaktadır.
Decred, alternatif bir tam düğümlü Bitcoin uygulaması olan btcd'nin kaynak kodu çatalı olarak başladı. Decred kod çatalı, konsensüs kurallarında yapılan ayarlamalar, yeni bir hash algoritmasını etkinleştirmek için bir Proof-of-Stake (PoS) katmanı, zincir üzerinde yönetişim ve daha fazlası gibi geleneksel Bitcoin sürecinde çeşitli ayarlamalar içeriyordu.
Decred, Bitcoin ağının durumunu kopyalamak yerine kendi ilk bloğu olan genesis bloğundan başlatıldığı için bir hard fork değil, bir kod forkudur. Bir genesis bloğundan başlatılması, blok yükseklikleri kendisinden önceki blok sayısına göre belirlendiği için Decred blokzincirinin sıfır blok yüksekliğinde başladığı anlamına geliyordu. Bir blokzincirin mevcut blok yüksekliği, mevcut boyutuna göre ölçülür.
Decred çatalı, Bitcoin ve Litecoin'in protokolü entegre etmesinden bir yıl sonra, 2019 ortasına kadar Lightning Network'e erişim kazanamadı. Entegrasyon gecikmesi nedeniyle Decred'in Lightning Network versiyonu Bitcoin ve Litecoin kadar gelişmiş değil.
Resmi Decred belgeleri, Lightning Network'ün Decred test ağında çalışır durumda olmasına rağmen, ağ gelişene kadar bir Lightning Network kanalında minimum miktarda fon tutmanın tavsiye edildiğini belirtmektedir. Decred Lightning Network ana ağda da mevcut değildir.
Altcoin'lerde Lightning Network uygulamasının artıları ve eksileri
Altcoin'lerde zincir dışı, ikinci katman protokollerinin çeşitli uygulamalarına rağmen, bunların çoğu Bitcoin'in Lightning Network'ü ile aynı sorunlardan muzdariptir.
Örneğin, fonları bir ödeme kanalında kilitlemek uzun vadede uygulanabilir bir çözüm değildir. Ödeme kanalları daha küçük ödemeler içindir. Bir kanal oluşturmak için bir kilitleme ücreti talep etmek, Lightning Network'ün potansiyel kullanıcılarını geri çevirebilir.
Anonimlik, Lightning Network tabanlı blokzincirlerde, özellikle de Zcash ve Bolt'ta hem bir avantaj hem de bir dezavantajdır. Zcash'in durumunda, anonimlik, fonların yasadışı bir kaynaktan gelip gelmediğini bilmenin imkansız olduğu anlamına gelir. Bu anonimlik Zcash için büyük bir satış noktası olsa da, hükümetlerin işlemleri izlemenin bir yolu olmayacağı düşünüldüğünde, düzenleyici sorunlara neden olabilir ve yaygın olarak benimsenmesini engelleyebilir.
Diğer Lightning Network tabanlı blokzincirlerde olduğu gibi, bir ödeme kanalının açılması ve kapanması ana ağda kaydedilen tek faaliyetlerdir. Ödeme kanallarında yapılan işlemler tamamen anonimdir. Kullanıcılar Lightning Network'ün sınırlı anonimliğini takdir edecektir, çünkü çoğu insan işlemlerinin tıpkı geleneksel finans alanında olduğu gibi dünyanın geri kalanından gizlenmesini ister.
Dahası, Lightning Network uygulamasının belirgin faydaları da vardır. Zincir dışı ödeme kanalları, küçük işlemlerin ana ağları tıkamasını önleyerek çoğu ağın karşılaştığı önemli bir ölçeklenebilirlik sorununu çözer. Ödeme kanallarının eşler arası doğası sayesinde, işlemler de anlıktır ve ana ağ işlemlerine kıyasla nispeten ucuzdur.
Raiden Network gibi durumlarda, ödeme kanalları farklı ERC-20 tipi tokenlar arasında takas yapılmasına da olanak tanır. Bu tür bir birlikte çalışabilirlik, tüm bir ekosistemin ödeme kanallarından yararlanabileceği anlamına gelir. Kullanıcılar bir para birimini merkeziyetsiz bir uygulamadan alıp diğerine dönüştürebilir. Ödeme kanallarında dönüşümler de ucuz ve anlıktır.
Bununla birlikte, zincir dışı protokol geliştirmenin hala kat etmesi gereken bir yol vardır. İkinci katman protokolleri blokzincir ölçeklenebilirliğine olası bir çözüm sunarken, zincir dışı ağların uygulanması yeni sorunları ve güvenlik risklerini beraberinde getirmektedir.